Pożegnanie Alexandry Grochowski

W Foyercafé Teatru im. Gerharta Hauptmanna w Görlitz stowarzyszenie Meetingpoint Memory Messiaen e.V. wraz z licznymi gośćmi pożegnało swoją wieloletnią dyrektorkę zarządzającą, Alexandrę Grochowski.

W uroczystości pożegnalnej wzięli udział m.in. burmistrz miasta Zgorzelec Rafał Gronicz oraz burmistrz Görlitz Benedikt M. Hummel. Wspólnie z przedstawicielami środowisk kultury, edukacji, administracji oraz społeczeństwa obywatelskiego uhonorowano osobę, która przez wiele lat aktywnie współtworzyła polsko-niemiecką współpracę w Europamieście Görlitz/Zgorzelec.

Po łącznie 13 latach pracy w Meetingpoint Alexandra Grochowski podejmie w przyszłości nowe wyzwania zawodowe i akademickie. W trakcie swojej działalności w szczególny sposób współkształtowała rozwój stowarzyszenia. Z dużym zaangażowaniem realizowała liczne projekty z zakresu edukacji historyczno-politycznej, kultury pamięci oraz międzynarodowej wymiany młodzieży. Wnosiła przy tym istotne impulsy dla współpracy transgranicznej oraz dalszego rozwoju organizacji.

Szczególnie podkreślano podczas pożegnania jej wyjątkowe zaangażowanie, wytrwałość oraz umiejętność łączenia ludzi i inspirowania ich do wspólnych działań. Jej praca w trwały sposób wpłynęła na kulturę pamięci w Görlitz oraz na polsko-niemiecką współpracę.

Stowarzyszenie Meetingpoint Memory Messiaen e.V. serdecznie dziękuje Alexandrze Grochowski za wspólnie spędzony czas, jej pomysły, pracę oraz wieloletnie zaangażowanie na rzecz stowarzyszenia i Europamiasta Görlitz/Zgorzelec.

Życzymy jej powodzenia na dalszej drodze zawodowej, wielu inspirujących wyzwań oraz wszelkiej pomyślności w życiu osobistym.

Pożegnanie Alexandry Grochowski

Szanowny Panie Burmistrzu Gronicz, Szanowny Panie Burmistrzu Hummel, Szanowna Pani Seiffert, Szanowni Partnerzy Fundacji „Pamięć, Edukacja, Kultura”, Szanowny Zarządzie oraz Członkowie MMM, Szanowni Goście, Drogie Zespole,

jest mi niezmiernie miło, że odpowiedzieli Państwo na zaproszenie Zarządu i że mogę dziś osobiście podziękować Państwu za wieloletnią, niezwykle owocną i budującą współpracę.

W sposób szczególny pragnę podziękować Zarządowi Meetingpoint za wieloletnią, opartą na zaufaniu i wyjątkowo konstruktywną współpracę.

W ostatnich miesiącach z dużą intensywnością wracam myślami do mojej trzynastoletniej działalności na rzecz Meetingpoint Memory Messiaen oraz Fundacji „Pamięć, Edukacja, Kultura”, w której przez wiele lat miałam zaszczyt pełnić funkcję członkini Rady Fundacji. Ten bilans minionych lat uświadamia mi jeszcze wyraźniej, jak wiele wspólnie udało nam się zbudować i osiągnąć.

Tak ścisła współpraca w obszarze kultury pamięci między Polską a Niemcami, w miejscu naznaczonym niemiecką zbrodnią, jakim był obóz jeniecki Stalag VIII A Görlitz, który od 1945 roku znajduje się na terytorium Polski, stanowi doświadczenie szczególne i nie zawsze łatwe.

Jednak dzięki naszemu położeniu w regionie przygranicznym oraz idei Europamiasta, już na początku lat dwutysięcznych doszło do polsko-niemieckiej współpracy w zakresie opracowania historii obozu i upamiętnienia jego ofiar, a także do bilateralnej pracy pamięci jako formy przekazu realizującej demokratyczny i edukacyjny mandat.

W ramach drugich studiów magisterskich na Uniwersytecie w Bonn, na kierunku studiów polityczno-historycznych, miałam możliwość ponownej analizy naszej polsko-niemieckiej współpracy w kontekście trudnego dziedzictwa tego miejsca oraz jego konsekwencji.

Z jednej strony przedstawiłam historię powstania miejsca pamięci oraz samej współpracy. Ukazuje ona, że początki polsko-niemieckiej kooperacji miały charakter oddolny – „bottom-up” – i były tworzone przez lokalnych aktorów po obu stronach Nysy, kierujących się ideą pojednania oraz duchem europejskiego entuzjazmu. Wspólny wysiłek doprowadził aż do Brukseli, a projekt został zrealizowany w postaci otwartego w 2015 roku centrum na terenie dawnego obozu. Moment ten stanowił istotną cezurę: z idei i projektu inwestycyjnego narodziła się trwała, codzienna współpraca instytucjonalna.

W moim trzyczęściowym badaniu – obejmującym analizę sposobu przedstawiania współpracy w praktyce, analizę perspektyw ekspertów oraz badanie opinii odwiedzających – wyraźnie widać, że polsko-niemiecka współpraca w tym miejscu działa niczym soczewka, która skupia napięcia między polską i niemiecką polityką historyczną oraz kulturą pamięci obu krajów.

Jednocześnie ujawnia ona, że nasza współpraca jest nieustannym procesem uczenia się oraz ciągłych negocjacji, ponieważ obie strony reprezentują odmienne podejścia do pamięci i jej przekazu, ukształtowane przez własne tradycje kulturowe i historyczne. Te różne perspektywy często się uzupełniają, lecz nierzadko również wchodzą ze sobą w bezpośredni dialog, a czasem także w napięcie.

Badanie ujawnia jednak przede wszystkim wyraźną rozbieżność pomiędzy perspektywą odwiedzających a perspektywą ekspertów. Odwiedzający – niezależnie od narodowości – w ponad osiemdziesięciu procentach podkreślają, że polsko-niemiecka współpraca jest absolutnie niezbędna dla dalszego funkcjonowania miejsca pamięci. Podkreślają również, że wielojęzyczna, wielowarstwowa i transgraniczna oferta tego miejsca stanowi klucz do wspólnego opracowania historii II wojny światowej między Polską a Niemcami, a tym samym do budowania tożsamości naszego regionu.

Uważam, że wyniki tego badania mogą stać się impulsem dla dalszego rozwoju współpracy pomiędzy Meetingpoint a Fundacją.

Właśnie tutaj, w Europamieście Görlitz–Zgorzelec, mamy wyjątkową szansę, by wejść w ten trudny, a zarazem niezwykle istotny dyskurs i niemal w czasie rzeczywistym analizować oraz współtworzyć refleksję nad polsko-niemieckimi relacjami w ujęciu wieloperspektywicznym.

Ewentualne trudne procesy negocjacyjne w ramach codziennej współpracy powinny być traktowane z pełną przejrzystością. Dzięki temu partnerzy mogliby stać się również na zewnątrz swoistym think tankiem relacji polsko-niemieckich w przestrzeni przygranicznej – miejscem, które nie tylko analizuje tę niezwykle złożoną strefę kontaktu między naszymi krajami w obszarze kultury pamięci i polityki historycznej, lecz także pokazuje, jak jest ona na co dzień negocjowana i doświadczana.

I powinniśmy tę pracę kontynuować wspólnie z młodymi ludźmi – tak, jak Meetingpoint czyni to od samego początku swojej działalności, zainicjowanej przez Pana Albrechta Götze: tworząc przestrzenie spotkania oraz wzmacniając poprzez pamięć, edukację i kulturę sprawczość młodego pokolenia.

Również ja zawsze postrzegałam to jako swoje główne zadanie – przekazywanie tego impulsu: podczas każdego oprowadzania, każdego warsztatu, każdego koncertu, każdego międzynarodowego projektu i w codziennej współpracy z wspaniałymi osobami, z którymi miałam zaszczyt pracować.

W tym miejscu nieodmiennie powracają do mnie słowa jednej z uczestniczek workcampu w 2013 roku. Po tym, jak wraz z innymi dbała o cmentarz za Stalagiem VIII A – miejsce, w którym spoczywają w zbiorowej mogile jeńcy Armii Czerwonej – powiedziała podczas zakończenia projektu, że dopiero teraz rozumie wiersz, który jej dziadek zawsze powtarzał:

„Si sta come
 d’autunno
 sugli alberi
le foglie.”

„Jesteśmy jak liście na drzewach jesienią.”

Giuseppe Ungaretti, Soldati
Bosco di Courton, luglio 1918

Te słowa towarzyszą mi od lat i nieustannie przypominają mi, dlaczego ta praca jest tak ważna i dlaczego musi być kontynuowana.

Jestem głęboko wdzięczna za wszystko, co wspólnie udało nam się osiągnąć, i jestem przekonana, że to, co tutaj zbudowaliśmy, przetrwa i będzie dalej żyło.

Dziękuję bardzo.