![\"Stalag](\"https:\/\/www.meetingpoint-memory-messiaen.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/stalag-viii-a.jpg\")
<\/p>\n[vc_row css_animation=”” row_type=”row” use_row_as_full_screen_section=”no” type=”full_width” angled_section=”no” text_align=”left” background_image_as_pattern=”without_pattern” gap=”25″][vc_column][vc_column_text]<\/p>\n
W sierpniu 1939 r., w zwi\u0105zku z przygotowaniami do wojny, w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej cz\u0119\u015bci G\u00f6rlitz-Ost rozpocz\u0119to organizacj\u0119 obozu przej\u015bciowego, dulagu. G\u00f6rlitz, do\u015b\u0107 du\u017ce \u2013 licz\u0105ce oko\u0142o 95\u00a0tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 miasto, po\u0142o\u017cone po obu stronach Nysy w \u015bl\u0105skiej prowincji Rzeszy, spe\u0142nia\u0142o zak\u0142adane warunki. We wschodniej, ubo\u017cszej cz\u0119\u015bci miasta, stacjonowa\u0142 garnizon Wehrmachtu.<\/p>\n
W wojskowej strukturze administracyjnej G\u00f6rlitz podlega\u0142o VIII Okr\u0119gowi Wojskowemu w Breslau (Wroc\u0142aw), z tego wzgl\u0119du powsta\u0142y w G\u00f6rlitz-Ost stalag otrzyma\u0142 liczb\u0119 VIII i liter\u0119 A jako pierwszy z tworzonych tu oboz\u00f3w.
\nDo niego trafili pierwsi je\u0144cy II wojny \u015bwiatowej \u2013 \u017co\u0142nierze Wojska Polskiego, i to ich r\u0119kami wznoszony by\u0142 w\u0142a\u015bciwy stalag, kt\u00f3ry mia\u0142 inn\u0105 lokalizacj\u0119 ni\u017c dulag. Po\u0142o\u017cony by\u0142 w dzielnicy Moys (dzisiaj Zgorzelec Ujazd), w po\u0142udniowo-wschodniej cz\u0119\u015bci G\u00f6rlitz-Ost.<\/p>\n
Ci pierwsi je\u0144cy, w liczbie ponad 8 tysi\u0119cy, musieli przetrwa\u0107 zimn\u0105, deszczow\u0105 jesie\u0144 i ekstremalnie ostr\u0105 zim\u0119 1939\/1940 r. w wielkich p\u0142\u00f3ciennych namiotach w dulagu. Mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107, co prze\u017cywali: gorycz militarnej kl\u0119ski Polski, utrata wolno\u015bci, \u015bwiadomo\u015b\u0107 okupacji kraju, niepewno\u015b\u0107 dalszego losu, zimno i niedo\u017cywienie, a w\u0142a\u015bciwie g\u0142\u00f3d.<\/p>\n
Trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce mimo zobowi\u0105zania Niemiec do przestrzegania konwencji genewskiej jej zapisy w stosunku do je\u0144c\u00f3w z kraj\u00f3w Europy Wschodniej by\u0142y stosowane w ograniczonym stopniu, o ile w og\u00f3le by\u0142y przestrzegane. W stosunku do je\u0144c\u00f3w polskich argumentowano, \u017ce po zaj\u0119ciu terytorium Polski przez Niemcy i Zwi\u0105zek Sowiecki we wrze\u015bniu 1939 pa\u0144stwo polskie przesta\u0142o istnie\u0107, nie mo\u017ce wi\u0119c by\u0107 podmiotem prawa mi\u0119dzynarodowego.<\/p>\n
Mia\u0142o to tragiczne skutki dla polskich je\u0144c\u00f3w. Bezpo\u015brednio po wzi\u0119ciu ich do niewoli przeprowadzano dochodzenie, czy nie obci\u0105\u017caj\u0105 ich przest\u0119pstwa pope\u0142nione na Niemcach, i w razie najmniejszego podejrzenia natychmiast rozstrzeliwano. Podejrzanych o \u201ewrogie zamiary wobec Rzeszy\u201d wysy\u0142ano do oboz\u00f3w koncentracyjnych.
\nPolscy je\u0144cy \u017cydowskiego pochodzenia od pierwszej chwili w niewoli byli izolowani od pozosta\u0142ych je\u0144c\u00f3w.<\/p>\n
Pracowali w wydzielonych oddzia\u0142ach roboczych i byli poddawani dyskryminacji ze strony stra\u017cnik\u00f3w. Na pocz\u0105tku 1941 roku, 1532 je\u0144c\u00f3w \u017cydowskiego pochodzenia przewieziono z G\u00f6rlitz do obozu w Lublinie.<\/p>\n
Polscy je\u0144cy wojenni w ci\u0119\u017ckich zimowych warunkach budowali baraki, pocz\u0105tkowo drewniane, p\u00f3\u017aniej murowane, i pozosta\u0142\u0105 infrastruktur\u0119 Stalagu VIII A, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 funkcjonowa\u0107 od ko\u0144ca grudnia 1939 r.. I chocia\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 polskich je\u0144c\u00f3w zosta\u0142a do wiosny roku 1940 przeniesiona do innych oboz\u00f3w (pozosta\u0142o w nim oko\u0142o 1400 polskich \u017co\u0142nierzy), stalag by\u0142 rozbudowywany; w planach wojennych Rzeszy by\u0142y bowiem kolejne ataki: na Holandi\u0119, Belgi\u0119 i Francj\u0119.<\/p>\n
Od czerwca 1940 r. zacz\u0119\u0142y nap\u0142ywa\u0107 transporty je\u0144c\u00f3w belgijskich i francuskich. Latem tego roku by\u0142o ich oko\u0142o 20\u00a0000.
\nW czerwcu 1941 r. do obozu przyby\u0142o ponad 2300 je\u0144c\u00f3w jugos\u0142owia\u0144skich, g\u0142\u00f3wnie narodowo\u015bci serbskiej; je\u0144cy narodowo\u015bci chorwackiej i macedo\u0144skiej zostali zwolnieni po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych kampanii ba\u0142ka\u0144skiej na terenie Jugos\u0142awii.<\/p>\n
W stosunku do je\u0144c\u00f3w serbskich wprowadzono bardzo surowe przepisy, przewiduj\u0105ce kar\u0119 \u015bmierci za niewielkie nawet przekroczenia.<\/p>\n
Na prze\u0142omie grudnia 1941 i stycznia 1942 r. do Stalagu VIIIA przyszed\u0142 pierwszy niedu\u017cy transport je\u0144c\u00f3w radzieckich. W ci\u0105gu kilkunastu miesi\u0119cy, do listopada 1943 r., je\u0144cy radzieccy stali si\u0119 najliczniejsz\u0105 grup\u0105 w obozie. By\u0142o ich w tym czasie oko\u0142o 14 tysi\u0119cy, w styczniu 1945 ponad 16 tysi\u0119cy. Byli to \u017co\u0142nierze r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci z wszystkich republik wchodz\u0105cych w sk\u0142ad Zwi\u0105zku Sowieckiego. Bardzo liczn\u0105 grup\u0119 stanowili Ukrai\u0144cy.<\/p>\n
Jesieni\u0105 1943 do stalagu przybyli je\u0144cy Brytyjskich Si\u0142 Zbrojnych. Obok Anglik\u00f3w byli tam Kanadyjczycy, Nowozelandczycy Australijczycy i Po\u0142udniowoafryka\u0144czycy. Po przej\u015bciu W\u0142och na stron\u0119 aliant\u00f3w p\u00f3\u017anym latem 1943 r.. Niemcy wzi\u0119li do niewoli jednostki armii w\u0142oskiej stacjonuj\u0105ce na okupowanych terenach Francji, Grecji i Wysp Egejskich. Pocz\u0105tkowo internowani, zostali w kolejnych miesi\u0105cach przewiezieni do oboz\u00f3w jenieckich. W G\u00f6rlitz-Ost znale\u017ali si\u0119 w grudniu 1943 r.. Jako \u201ezdrajcy\u201d byli szczeg\u00f3lnie brutalnie traktowani.
\nPod koniec 1944 r. do obozu trafi\u0142a niewielka grupa je\u0144c\u00f3w polskich \u2013 \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej, uczestnik\u00f3w Powstania Warszawskiego oraz 1748 S\u0142owak\u00f3w, \u017co\u0142nierzy s\u0142owackiego powstania narodowego. Na pocz\u0105tku stycznia 1945 r. do stalagu przywieziono z innych oboz\u00f3w 1800 je\u0144c\u00f3w ameryka\u0144skich.<\/p>\n
Szacuje si\u0119, \u017ce przez ca\u0142y okres funkcjonowania obozu przesz\u0142o przeze\u0144 oko\u0142o 100\u2013120 tysi\u0119cy je\u0144c\u00f3w wielu narodowo\u015bci.
\nJe\u0144cy wojenni mieli by\u0107, i byli, wykorzystywani jako tania si\u0142a robocza; wraz z eskalacj\u0105 dzia\u0142a\u0144 wojennych Rzeszy i mobilizacj\u0105 kolejnych rocznik\u00f3w w gospodarce niemieckiej brakowa\u0142o r\u0105k do pracy. Tworzono oddzia\u0142y robocze sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z kilku do kilkudziesi\u0119ciu ludzi i kierowano do pracy w r\u00f3\u017cnych dzia\u0142ach gospodarki \u2013 w kopalniach, zak\u0142adach przemys\u0142owych, kamienio\u0142omach, gospodarstwach rolnych, ale te\u017c, wbrew konwencji genewskiej, w przemy\u015ble zbrojeniowym. Je\u0144cy Stalagu VIIIA zatrudniani byli nie tylko w okolicy G\u00f6rlitz, byli tak\u017ce wykorzystywani do pracy na terenie innych powiat\u00f3w \u015bl\u0105skich, np. je\u0144cy radzieccy pracowali w oddzia\u0142ach roboczych w kamienio\u0142omach w Strzelinie i Szklarskiej Por\u0119bie.
\nCi\u0119\u017ckiej pracy towarzyszy\u0142y niedo\u017cywienie i choroby. Brakowa\u0142o lekarstw i wyposa\u017cenia medycznego. Obecno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d je\u0144c\u00f3w lekarzy, kt\u00f3rych Niemcy anga\u017cowali do opieki medyczno-sanitarnej, tylko w pewnym stopniu ratowa\u0142a sytuacj\u0119. W przypadku epidemii byli oni bezradni.<\/p>\n
Mimo tych niesprzyjaj\u0105cych warunk\u00f3w w stalagu toczy\u0142o si\u0119 \u017cycie kulturalne: dzia\u0142a\u0142y tu teatr amatorski, zespo\u0142y muzyczne, orkiestry (francuskie i belgijska), funkcjonowa\u0142a biblioteka. Rozwin\u0119\u0142a si\u0119 te\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 sportowa, samokszta\u0142ceniowa i artystyczna. Wszystkie te aktywno\u015bci by\u0142y form\u0105 ucieczki od beznadziei \u017cycia w niewoli.
\nWa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142y te\u017c praktyki religijne. W obozie znajdowa\u0142a si\u0119 kaplica, w kt\u00f3rej w miesi\u0105cach zimowych odprawiano nabo\u017ce\u0144stwa. Na co dzie\u0144 s\u0142u\u017cy\u0142a jako biblioteka. W miesi\u0105cach wiosennych i letnich nabo\u017ce\u0144stwa odbywa\u0142ysi\u0119 na wolnym powietrzu. W\u015br\u00f3d kap\u0142an\u00f3w, duszpasterzy je\u0144c\u00f3w, warto wymieni\u0107 ksi\u0119dza Franza Scholza, proboszcza parafii pod wezwaniem \u015bw. Bonifacego znajduj\u0105cej si\u0119 w G\u00f6rlitz-Ost.<\/p>\n
Ca\u0142kowicie wy\u0142\u0105czeni z tych dzia\u0142a\u0144 byli je\u0144cy radzieccy. Ich los by\u0142 wyj\u0105tkowo tragiczny. Z powodu niepodpisania przez Stalina konwencji genewskiej nie mieli \u017cadnej ochrony i traktowani byli w nieludzki spos\u00f3b. Byli odizolowani od reszty je\u0144c\u00f3w, a kontakt z nimi by\u0142 zabroniony.<\/p>\n
Racje \u017cywno\u015bciowe poni\u017cej minimum niezb\u0119dnego do prze\u017cycia, st\u0142oczenie w nieogrzewanych barakach lub wegetacja pod go\u0142ym niebem, epidemie i brak jakiejkolwiek opieki medycznej oraz kierowanie zdolnych do pracy do najbardziej wyczerpuj\u0105cych zaj\u0119\u0107 powodowa\u0142y, \u017ce je\u0144cy masowo umierali. Byli te\u017c planowo rozstrzeliwani \u2013 dotyczy\u0142o to przede wszystkim komisarzy politycznych, ale te\u017c funkcjonariuszy partyjnych, inteligent\u00f3w i \u017byd\u00f3w. Zmar\u0142ych wrzucano bezimiennie do wykopanych do\u0142\u00f3w, przysypywano wapnem i zasypywano ziemi\u0105. W Stalagu VIIIA straci\u0142o \u017cycie oko\u0142o 10 tysi\u0119cy je\u0144c\u00f3w radzieckich.<\/p>\n
Od stycznia 1945 r., w trudnych zimowych warunkach, trwa\u0142a stopniowa ewakuacja obozu. Piesze kolumny je\u0144c\u00f3w kierowano w kierunku zachodnim do Hesji i zachodniej Turyngii (IX Okr\u0119g Wojskowy) oraz zachodnich Czech i p\u00f3\u0142nocnej Bawarii (XIII OW). Na miejscu pozostawiono chorych i niezdolnych do marszu. I ich to zasta\u0142y 8 maja 1945 r., w by\u0142ym ju\u017c obozie, pierwsze patrole Armii Czerwonej.[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row css_animation=”” row_type=”row” use_row_as_full_screen_section=”no” type=”full_width” angled_section=”no” text_align=”left” background_image_as_pattern=”without_pattern” gap=”25″][vc_column][vc_separator type=”normal”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row css_animation=”” row_type=”row” use_row_as_full_screen_section=”no” type=”full_width” angled_section=”no” text_align=”left” background_image_as_pattern=”without_pattern” gap=”25″][vc_column][vc_column_text]W 2015 roku zosta\u0142o uroczy\u015bcie otwarte Europejskie Centrum Pami\u0119\u0107, Edukacja, Kultura<\/a>.\u00a0Miejsce, kt\u00f3re dawniej symbolizowa\u0142o rozdarcie Europy, dzisiaj przepe\u0142nione jest pokojem i przyja\u017ani\u0105 mi\u0119dzy jej narodami.<\/p>\n Dalsze informacje:<\/strong><\/p>\n \u201eStalag VIII A G\u00f6rlitz. Historia \u2013 tera\u017aniejszo\u015b\u0107 \u2013 przysz\u0142o\u015b\u0107<\/em><\/a>\u201c – Joanna Lusek, Albrecht Goetze [vc_row css_animation=”” row_type=”row” use_row_as_full_screen_section=”no” type=”full_width” angled_section=”no” text_align=”left” background_image_as_pattern=”without_pattern” gap=”25″][vc_column][vc_column_text] W sierpniu 1939 r., w zwi\u0105zku z przygotowaniami do wojny, w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej cz\u0119\u015bci G\u00f6rlitz-Ost rozpocz\u0119to organizacj\u0119 obozu przej\u015bciowego, dulagu. G\u00f6rlitz, do\u015b\u0107 du\u017ce \u2013 licz\u0105ce oko\u0142o 95\u00a0tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 miasto, po\u0142o\u017cone po obu stronach Nysy w \u015bl\u0105skiej…<\/p>\n","protected":false},"author":21,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"\n
\nInformacje o Stalagu VIII A<\/a>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"